Mark van der Heijden, oprichter van Connect de Zorg, over autonomie in de zorg.
Je komt thuis na een werkdag en je bent op. Niet het soort moe waarbij je denkt: ik heb hard gewerkt, lekker. Nee, het soort moe dat een nachtje slapen niet oplost. Je hebt patiënten geholpen. Je hebt je werk gedaan. Toch voelt het alsof er iets aan je knaagt. Ik zie dit patroon dagelijks bij zorgprofessionals. En inmiddels weet ik: het ligt meestal niet aan de werkdruk.
Autonomie klinkt abstract, maar voelt heel concreet
Wat is autonomie? Voor mij betekent het: zelf regie hebben. Dat jij stuurt. En zelf bepaalt welke richting je opgaat.
Klinkt logisch, maar in de praktijk ziet dat er anders uit. De zorgverzekeraar bepaalt hoeveel behandelingen je mag geven. De directie bepaalt welke productienormen je moet halen. Je leidinggevende bepaalt welke protocollen je volgt. En jij? Jij voert uit.
Niet de drukte put je uit. Het feit dat je steeds keuzes maakt die niet de jouwe zijn, put je uit.
Een patiënt die twintig behandelingen nodig heeft, maar er twaalf mag krijgen
Een patiënt komt bij je met een complexe diagnose. Jij bent de expert. Jij ziet dat deze patiënt meer nodig heeft dan het standaardprotocol. Twintig behandelingen, schat je in. De zorgverzekeraar zegt: maximaal twaalf.
Je voelt het wringen. Je professionaliteit zegt het een, het systeem zegt het ander en jij zit ertussenin. Dag in, dag uit.
Wat dit langzaam met je doet
Dit soort momenten stapelen zich op. En ze doen iets met je. Je gaat twijfelen aan je eigen oordeel. Je voelt afstand groeien tot het vak waar je ooit voor koos. Het plezier verdwijnt, niet in één keer, maar druppelsgewijs.
En op een gegeven moment weet je niet meer of je moe bent van het werk, of van het gevoel dat je steeds tegen jezelf in werkt.
Het verhaal van de GZ-psycholoog die de zorg verliet
Laat me het verhaal vertellen over een GZ-psycholoog die ik eens ontmoette. Ze startte bij een nieuwe instelling, ging werken met mensen met een eetstoornis. Vooraf had ze aangegeven: ik heb scholing en begeleiding nodig. Alles stond zwart op wit.
Na drie maanden was er nog steeds niets geregeld. Ze liep op haar tenen, had paniekaanvallen. Ze klopte aan bij haar manager: “Mag ik met de arbo-arts praten?”
Het antwoord: “Dat kan pas als je echt met verzuim bent.”
Een maand later zat ze thuis. Driekwart jaar niet gewerkt. Het vertrouwen in de organisatie was weg, maar erger nog: het vertrouwen in zichzelf én in de zorg was weg. Ze twijfelde aan haar eigen keuzes, aan haar eigen kunnen en wist niet meer zeker of de zorg wel bij haar paste. Uiteindelijk verliet ze de zorg helemaal.
Zo verloor de zorg een regiebehandelaar. Niet door de zwaarte van het werk, maar doordat niemand luisterde.
Autonomie gaat niet over alles zelf beslissen
Begrijp me goed: autonomie betekent niet dat je doet wat je wilt. Werktijden, organisatiewaarden, bepaalde kaders, daar heeft geen enkele zorgprofessional moeite mee.
Het gaat erom dat je bij elke professionele keuze het gevoel hebt: dit is mijn oordeel en daar mag ik naar handelen. Dat je niet elke dag vecht tegen regels waarvan jij als expert weet dat ze niet kloppen voor deze specifieke situatie.
Herken je dit?
Denk eens terug aan je afgelopen werkweek. Hoeveel beslissingen nam je waarvan je dacht: dit zou ik anders doen als ik mocht? Hoeveel keer slikte je iets in omdat het toch geen zin had om het aan te kaarten?
Die momenten tellen op.
Wat nu?
Autonomie terugkrijgen in een systeem dat steeds meer kaders en beperkingen oplegt, is niet simpel. Maar het kan wel.
Het begint met bewustwording. Weten dat je vermoeidheid misschien niet komt door te hard werken, maar door te weinig regie. En dan de stap durven zetten om te kijken wat er wél mogelijk is.
Ritesh Ramkhelawan is een van de zorgprofessionals die de stap zette. Hij voelde zich steeds meer een uitvoerder van andermans beslissingen. Nu bepaalt hij zelf waar hij werkt, met welke patiënten, op zijn eigen manier. Lees zijn verhaal en laat je inspireren.
Mark van der Heijden Oprichter Connect de Zorg